“Người thuận theo Đất, Đất thuận theo Trời, Trời thuận theo Đạo, Đạo thuận theo Tự nhiên.”. Thuận theo tự nhiên là cách sống để có được thân tâm khoẻ mạnh, cũng là phương pháp dưỡng sinh của cổ nhân.

XUÂN HẠ DƯỠNG DƯƠNG

THU ĐÔNG DƯỠNG ÂM

TRỜI CO TA CO

TRỜI DUỖI TA DUỖI

TRỜI XUÂN TA XUÂN

TRỜI HẠ TA HẠ

NGÀY LÀM ĐÊM NGHỈ

ĐÓ LÀ ĐÚNG VỚI ĐẠO TRỜI VẬY

Mùa xuân khí dương thăng, vạn vật sinh sôi nảy nở, cây cối đâm chồi nảy lộc. Sự sống như bắt đầu đầy tươi mới. Thuận theo khí mùa xuân, con người nên ngủ muộn một ít, dậy sớm một tí, đi bách bộ, tóc buông, nới thắt lưng, mặc áo quần rộng để cho ý chí tư tưởng phát sinh đầy đủ, hoạt bát. Tựa như vạn vật sơ sinh, chỉ thích sinh trưởng mà không sát hại, chỉ thích giúp đỡ mà không nên làm hao mòn, chỉ thích khen mà không nên phạt. Tinh thần mùa xuân vui tươi, hài hòa, hứng khởi, ban phát, cho đi. Phải chăng vì lẽ đó mà trong Tết cổ truyền Việt Nam có văn hóa lì xì, đúng với sự ban phát của mùa xuân. Đấy là phép dưỡng sinh thích ứng với khí của mùa xuân. Nếu làm trái lẽ trên thì sẽ làm hại can khí. Do sinh hoạt và ăn uống mất quân bình như thức khuya, ăn nhiều thịt, trứng, sữa hay lười vận động làm khí dương không thăng được. Mà khí dương không thăng thì can bị uất, can uất thì hại tì, tì không sinh được phế dẫn đến viêm phổi ho hen, đến mùa hè lại hiện ra bệnh hàn, làm cho năng lực của nhân thể đối với mùa hè bị giảm sút. Trong ăn uống, vẫn với nguyên tắc cơm gạo là chính, trong các món ăn đưa cơm thì nghiêng về ăn MẦM LÁ, bớt dần củ, ăn thanh đạm dần, bớt muối để đúng với khí mùa xuân thăng lên. Mùa xuân cũng là mùa sinh, là thời điểm vàng để thụ thai.

Vào hạ, khí dương thăng phát nhất, hoa nở rộ, cây trái chín. Con người như được kéo vào ánh sáng và khí trời, cũng là lúc khó tập trung suy nghĩ. Thuận theo khí mùa hè thăng phát thì con người cũng thăng phát( Trời duỗi ta duỗi). Con người cần hoạt động nhiều hơn, ngủ muộn hơn và dậy sớm, không nên chán ghét ngày dài và trời nóng, sao cho ý chí thoải mái không giận hờn, làm cho dưỡng khí trong người được tuyên thông ra ngoài. Việc vận động, lao động toát mồ hôi đã giúp đẩy cái nóng ra ngoài giúp cơ thể thông thoáng, mát mẻ. Nên vận động mạnh vào buổi sáng, buổi tối cho các hoạt động nhẹ nhàng. Mùa hè nên ăn thanh mát, ăn HOA ăn LÁ( hoa mướp, hoa bí, hoa thiên lí, dọc mùng…) giảm muối, giảm thịt, tránh đồ chiên nóng, kho lâu trên bếp. Nếu làm trái với các lẽ trên thì tổn tâm khí, đến mùa thu phát sinh sốt rét. Do đó năng lực thích ứng với khí thu liễm của mùa thu bị giảm sút; đến mùa đông phát sinh ra nhiều bệnh khác. Khi ta sinh hoạt trái tự nhiên( ăn đồ chiên nóng, nhiều muối, nhiều thịt, trứng, sữa, lười vận động) làm cho khí dương thăng mà không tỏa ra được, tắc lại bên trong cơ thể thành hỏa độc đốt tân dịch gây ra một số bệnh:

– Chảy máu cam hay gặp ở trẻ em, say nắng nóng, cảm nhiệt( với biểu hiện sốt, nhức đầu, sổ mũi, ho, đau họng). Do vậy, cần thanh nhiệt bằng chế độ ăn thanh đạm( xem lại bài Ngày Hè oi bức), dùng vị chua mát để giải phục hỏa( nước chanh tươi cho chút muối hạt hay nước chanh muối lâu năm rất tốt), dùng một số loại như nhân trần, chè vằng, chè đậu đen, cháo bạc hà, sắn dây… Để giải hỏa độc trong trường hợp này sắn dây là một bảo bối vừa rẻ tiền lại vô cùng hiệu quả, có thể dùng sắn dây quấy nóng thêm chút mơ muối hay chanh muối hoặc pha sống.

– Tân dịch hao tổn thì thiếu thủy, gây háo nước nên sẽ uống nhiều nước, ăn nhiều trái cây và đồ âm làm đường ruột trương nở. Mùa hè dễ bị các bệnh như tiêu chảy, chân tay miệng, rối loạn tiêu hóa, cảm hàn( các biểu hiện giống cảm nhiệt, kèm ớn lạnh). Ngày hè oi bức nên dùng chanh muối để giải khát và bảo trợ đường tiêu hóa( Xem lại bài về chanh muối). Khi có rối loạn tiêu hóa hoặc cảm hàn có thể dùng sắn dây quấy chín với tương tamari và gừng.

Sang thu, khí dương thu vào, trời se lạnh, hanh khô, ban ngày bắt đầu ngắn lại, lá đổi màu, là thời điểm thu hoạch các loại hạt để cất giữ cho mùa đông. Thuận khí dương thu lại thì con người cũng thu lại, sống chậm hơn, vận động nhẹ nhàng, ngủ sớm dậy sớm(Trời hửng sáng thì thức dậy, trời tối thì đi ngủ) để thu liễm khí dương. Mùa thu nên ăn ôn ấm, ăn CỦ RỄ HẠT, nấu kĩ hơn. Nếu làm trái lẽ trên, không thu được khí dương thì không nhuận được phế dẫn tới ho hen, viêm phổi, da khô, nứt nẻ.

Ba tháng mùa đông, khí dương thu vào mạnh, mọi vật đều tiềm phục bế tàng, cỏ cây rụng lá, côn trùng ẩn lánh hết, khí đất bế tàng, dưỡng khí ẩn nấp cho nên nước đóng băng, đất nứt nẻ. Đừng làm nhiễu động dưỡng khí, mọi người phải ngủ sớm, dậy muộn, đợi mặt trời mọc rồi hãy dậy, mặt trời lặn hãy ngủ làm cho ý chí yên tĩnh như cách mai phục, bế tàng; tránh chỗ lạnh, giữ gìn ấm áp, không ăn mặc hở hang, tránh đổ mồ hôi làm ảnh hưởng đến dưỡng khí bế tàng. Mùa đông nên ăn nghiêng về CỦ RỄ( Ngưu bàng, củ cải, cà rốt, su hào, bắp cải…) , các món ninh hầm, kho lâu trên bếp, ăn mặn hơn. Và hạn chế sắc dục. Nếu làm trái những điều nói trên sẽ làm tổn thận khí dẫn tới chân tay lạnh, dễ cảm hàn, tì vị hư nhược, thiếu máu. Bát vị hoàn gia giảm là bảo bối trong mùa đông để dưỡng thận khí.

Bài viết có tham khảo Cuốn Hoàng đế nội kinh, Thiên thứ hai- Tứ khí điều thần đại luận.

#dưỡng_sinh_bốn_mùa

#xuân_hạ_thu_đông

#chăm_sóc_sức_khỏe_giao_mùa

DƯỠNG SINH MẶC NHIÊN