Chúng ta được sinh ra từ tình yêu của cha và mẹ, từ sự hấp dẫn, tương hỗ nhau của âm và dương. Tình yêu ươm mầm sự sống, sự ham muốn chính là sức sống. Đứa bé vừa chào đời với bản năng sinh tồn, nó tìm bầu sữa của mẹ. Mẹ cho nó ăn, cho nó sự sống. Một cách tự nhiên, đứa trẻ yêu mẹ của mình. Vì vậy, nếu ai giành mẹ của nó thì nó sẽ giành lại. Có thể nó sẽ khóc, sẽ đánh…Đó là khả năng sinh tồn thô sơ đầu tiên.Trong quá trình lớn lên của trẻ, cha mẹ, người thầy cần hiểu được tâm thức của trẻ, trẻ đang ở giai đoạn nào, đang ở mức độ tình yêu ra sao để mở rộng dần tình yêu nơi con trẻ. Điều đó đồng nghĩa là ta đã mở rộng được sức sống, ý chí, sự tồn tại của trẻ. Để chúng có đời sống hạnh phúc. Hạnh phúc là vui vẻ, là rộng lớn, là sự mở ra. Buồn là co hẹp lại. Khi trẻ nhỏ, tình yêu của nó còn nhỏ hẹp. Khi trẻ chỉ yêu, biết đến mỗi mẹ thì khi vắng mẹ sẽ lo lắng,bất an, quấy khóc. Do đó, mẹ không nên bồng bế, cưng nựng quá. Hãy tạo môi trường rộng mở cho trẻ. Trẻ sẽ ổn, sẽ an toàn với nhiều người khác. Hãy nuôi dạy trẻ bằng tình yêu khách quan, đừng coi con mình là cái rốn của vũ trụ, con mình là vàng là bạc nhưng cũng đừng nuôi con với tâm lý so sánh con mình với con nhà người ta. Hãy công bằng và khách quan. Hãy quan sát, lắng nghe để hiểu được đứa trẻ của mình. Giáo là chỉ dẫn, dục là cái muốn. Giáo dục là chỉ dẫn cái cách, phương pháp, đường đi để đạt được cái điều mình muốn. Giáo dục cần theo tiến trình phát triển tâm sinh lý của trẻ. Người dẫn dắt trẻ cần hiểu được tiến trình đó, để có thể đưa trẻ sang giai đoạn phát triển sau, cao hơn và rộng lớn hơn.

Trẻ ở giai đoạn 0-7 tuổi, có tình yêu máy móc, mù quáng, bắt chước, vị kỉ, nhỏ bé, thu vào. Trẻ có đặc điểm của tính dương. Trẻ cần môi trường êm đềm, đẹp, rộng mở về vật chất và tinh thần để có thể bao dung, nuôi dưỡng cái dương còn thô trọc của nó. Giai đoạn này không nên cho trẻ đi sở thú, xem tivi, phim ảnh, hoạt hình, nghe những âm thanh ồn ào, khó chịu, những xấu xa, bi lụy của cuộc đời. Không nên hù dọa trẻ: dọa ma, ông ba bị, bắt cóc. Không nên dỗ dành trẻ bằng cách đỗ lỗi: ” Đánh chừa cái bàn, đánh chừa mẹ…” Bởi đơn giản chúng rất máy móc, chúng sẽ copy gần như nguyên bản những cái mà nó tiếp xúc. Chắc sẽ không quá lạ lẫm khi bạn thấy trẻ giữ đồ ăn, đến mẹ cũng không cho hay là giành đồ chơi với bạn, thậm chí đánh nhau. Đó là bản năng sinh tồn, là ham muốn, là sức sống của trẻ ở giai đoạn này. Bạn hiểu điều đó, bao dung và mở rộng trẻ bằng chính sự rộng mở , bằng sự cho đi, chia sẻ của mình, của những người lớn quanh trẻ. Và lúc này hãy sáng tạo với nghệ thuật của sự chuyển hướng, bạn cho trẻ thấy được còn nhiều cái khác, nhiều cách giải quyết khác.Tuy nhiên cần đặc biệt chú ý, giai đoạn này hạn chế sử dụng lời nói, giảng giải một cách hàn lâm, giáo điều. Bởi trẻ còn rất máy móc và lời nói, giảng giải luôn có giới hạn. Đó là tinh thần giáo dục phương Đông ” bất ngôn chỉ giáo”.

Tôi sẽ kể cho các bạn một ví dụ khi tôi làm giáo viên mầm non. Khi tôi đang ngồi khâu viền chiếc khăn ăn cho trẻ ở chiếc bàn đặt cách chỗ trẻ chơi khoảng 3m. Ở vị trí này, tôi vẫn có thể vừa làm vừa bao quát được trẻ. Tôi thấy bé gái 13 tháng( bé nhất lớp) đi tới chỗ mấy anh chị đang chơi xếp các khúc gỗ chồng cao lên nhau. Tôi dần đứng lên vì đoán bé gái sẽ tới và hất đổ chồng gỗ. Và tôi để yên cho bé hất đổ chồng gỗ đầu tiên. Anh có chồng gỗ bị hất đổ, tỏ ra hơi bực mình. Tôi liền bế bé gái lên và nói: Con làm đổ của anh rồi. Và nói với anh lớn bị làm đổ: Em xin lỗi. Anh xếp cái khác, cao hơn nhé. Và anh lớn đã vui vẻ xếp lại. Hoặc nếu không, bạn có thể ngồi xuống và xếp lại cùng trẻ, với nhiều kiểu xếp hơn. Sau đó khéo léo, rút về bàn tiếp tục công việc của mình để trẻ tự chơi.

Đến 7-14 tuổi, tình yêu của trẻ mở rộng hơn,yêu bạn bè, thầy cô, có yêu ghét, cảm xúc dần phong phú hơn. Lúc này hãy dẫn dắt trẻ bằng nghệ thuật của cái đẹp. Những kiến thức bạn mang đến cho trẻ sao cho có hình ảnh, sinh động và đẹp đẽ.

14-21 tuổi, trẻ bước vào giai đoạn dậy thì, tâm sinh lý có nhiều thay đổi, muốn khẳng định mình, có tình cảm với bạn khác giới. Người lớn cần đồng cảm, tôn trọng, tiếp tục mở rộng tình yêu của con.

Như vậy, giai đoạn 0-21 tuổi là giai đoạn của trí phán đoán vật chất, của tình yêu vật chất: ham ăn, ham chơi, yêu xe, yêu nhà, yêu đồ chơi.. Từ 21-28 tuổi, trí phán đoán lý trí, khoa học, tư duy, tìm ra quy luật. Từ 28-35,trí phán đoán xã hội, yêu cộng đồng, có thể làm chính trị. Từ 35-42,trí phán đoán ý thức hệ, hệ tư tởng, tôn giáo. Từ 42 tuổi bước con đường của trí phán đoán siêu việt, tình yêu bao la, rộng lớn.Các bậc thánh nhân( thánh trong tiếng Hán là rộng lớn, thuộc âm) là người có ham muốn mạnh mẽ, có sức sống dồi dào. Họ yêu cây cỏ, ham ăn, yêu cuộc sống nhưng họ sẵn sàng cho đi. Ngược với thánh là quỷ (Quỷ là sự hẹp hòi, co lại, thu vào, thuộc dương). Giáo dục là đi từ quỷ tới thánh, từ dương tới âm. Đó là tiến trình phát triển tâm thức của con người trong môi trường giáo dục đúng đắn của phương Đông.

Như vậy giáo dục là con đường hướng thượng trên con đường đó tất nhiên sẽ có lỗi, có sai lầm. Nhưng người thầy, cha mẹ vẫn rộng mở, bao dung, khéo léo để chuyển trẻ sang giai đoạn sau cao hơn với tình yêu to lớn hơn. Nghệ thuật của sự giáo dục là nhẹ nhàng mà cứng rắn, ngoài âm trong dương. Trong gia đình, người cha mạnh mẽ, dứt khoát, quyết đoán, nghiêm nghị. Người mẹ dịu dàng, ấm áp. Trong cách nuôi dạy con trai, con gái cũng sẽ có sự khác biệt đôi chút. Với con trai, người cha cần nghiêm khắc hơn và người mẹ sẽ nhẹ nhàng, vỗ về. Nói cách khác, cha đóng vai trò chủ đạo trong dạy con trai. Với con gái, người mẹ cần chỉn chu, uốn nắn, nghiêm khắc hơn và người cha yêu chiều hơn. Mẹ sẽ trao truyền tính nữ cho con gái. Tuy nhiên tất cả cần nằm trong mức độ quân bình.

Người dẫn dắt trẻ cần có trí phán đoán cao hơn( có tình yêu rộng lớn hơn),có sự bao dung, biết chia sẻ, nhường. Nhường trước sẽ có kính sau. Khi bạn nhường, bạn buông bỏ bớt thì sẽ nhẹ hơn, và tất nhiên nhẹ sẽ bay cao lên

Sẽ là ngược nếu ta bắt người dưới, người bé hơn phải kính trước rồi mới nhường sau. Người thầy, cha mẹ cần giữ được cái nghiêm, cái uy của mình bằng chính cách sống có quy củ, nghiêm túc, khách quan, nhiệt thành…

Thật vi diệu, trong định lý đầu tiên của Trật tự vũ trụ đã chỉ ra: mọi sự vật, hiện tượng sinh ra do lực bành trướng, giãn nở. Như vậy bản chất của sự tồn tại là sự mở rộng. Nếu tâm thức con người không rộng mở, mà thu hẹp thì khó có thể tồn tại và hạnh phúc được. Như vậy sức khỏe chính là tình yêu rộng lớn, tình yêu công bằng tuyệt đối, vượt thời gian và không gian. Khởi đầu của chúng ta là tình yêu vị kỉ, kết thúc là tình yêu bao la, rộng lớn.

HÃY ĐỂ TRẺ LỚN LÊN VỚI TÌNH YÊU RỘNG LỚN.